Scholierenverkiezingen.nl

Huis voor democratie en rechtstaat Prodemos

Geschiedenis van de Scholierenverkiezingen

< Terug naar de vorige pagina

Geschiedenis van de Scholierenverkiezingen

Het is interessant de uitslagen van Scholierenverkiezingen te vergelijken met de resultaten van echte verkiezingen. Voor de Kamerverkiezingen levert dat door de jaren heen enkele opmerkelijke verbanden op.

Hier treft u de uitslagen van Scholierenverkiezingen voor de Tweede Kamer in de periode 1977-2017. Per partij zijn de uitslagen van de Scholierenverkiezingen afgezet tegen de uitslagen van de echte verkiezingen.

Specificaties van de uitslagen zijn te vinden in de uitslagendatabase op deze site. Neem eens een kijkje: misschien staat uw oude school er wel tussen?

Grofweg zijn de volgende conclusies te trekken:

  • De aanhang van het CDA ligt onder scholieren structureel lager dan bij volwassenen.
CDA1977-2017_large
  • GroenLinks is structureel populairder onder jongeren dan onder volwassenen. De SP was populair onder jongeren, maar is sinds 2010 minder populair onder jongeren.
GL1977-2017_large
SP1977-2017_large
  • De PvdA maakte in de loop van de jaren negentig een inhaalslag onder jongeren: tot de eeuwwisseling was de partij minder populair onder jongeren, tussen 2002 en 2006 was de aanhang onder scholieren en volwassenen bijna gelijk. In 2010 en 2012 is het verschil weer vergelijkbaar met midden jaren negentig. In 2017 was de aanhang weer gelijk.
PvdA1977-2017_large
  • De VVD en D66 waren tot halverwege de jaren negentig bijzonder populair onder jongeren. Sinds de verkiezingen van 1994 zijn de verschillen tussen jongeren en volwassenen echter een stuk kleiner geworden.
VVD1977-2017_large
D661977-2017_large

De PVV scoort structureel hoog onder jongeren. Zowel in 2006, 2010, 2012 als in 2017 bleken de scholieren een betere graadmeter voor de uitslag van die partij dan de opiniepeilingen. In 2017 was de aanhang van de PVV bij de jongeren en volwassenen gelijk. 

PVV1977-2017_large

Andere wetenswaardigheden:

  • Winst en verlies van de partijen vertonen bij Scholierenverkiezingen in grote lijnen eenzelfde patroon als bij echte verkiezingen. Wel zijn de verschuivingen bij de Scholierenverkiezingen heftiger: een partij die sterk wint, wint onder scholieren nog sterker. Omgekeerd geldt hetzelfde voor de verliezende partijen.
  • Scholieren zijn doorgaans meer gecharmeerd van nieuwe partijen dan echte stemgerechtigden. Vooral de Partij voor de Dieren doet het goed bij jongeren. Stemde in 2003 nog slechts 2,3 procent van de kiesgerechtigden op deze partij, bij de Scholierenverkiezingen voor het Europees parlement behaalde de PvdD liefst 7,4 procent van de stemmen. Als het aan de scholieren lag hadden inmiddels ook de Partij voor de Toekomst (5 zetels), de Nieuwe Communistische Partij Nederland (1 zetel), Lijst Ratelband (1 zetel), Eén NL (1 zetel), Trots op Nederland (1 zetel) en de Piratenpartij (8 zetels) in de Tweede Kamer gezeten. In de reguliere verkiezingen haalden geen van deze partijen de kiesdeler.
  • Extreemrechtse partijen als de Centrumdemocraten of de Nederlandse Volksunie scoren bij Scholierenverkiezingen structureel hoger dan bij de echte verkiezingen.

Ontstaan

In 1963 werden, op kleine schaal, in Nederland door de redactie van Keesings Onderwijsbladen voor het eerst Scholierenverkiezingen georganiseerd. In 1967 vond een tweede verkiezing plaats en in 1977 brachten maar liefst 219.000 leerlingen hun stem uit. In 1981 waren dat er 149.000, een jaar later 90.000. In 1986 werd gestemd door 121.000 scholieren. Het tijdstip van de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen in 1989 maakte dat de Scholierenverkiezingen geen doorgang konden vinden. Begin september was te vroeg in het schooljaar om de verkiezingen te kunnen voorbereiden.

Vanaf 1994 worden de verkiezingen niet meer georganiseerd door Keesing, maar door het nieuw opgerichte Instituut voor Publiek en Politiek, IPP (de voorloper van ProDemos), aanvankelijk in samenwerking met de Stichting Krant in de Klas (nu Nieuws in de Klas) en Uitgeverij Malmberg. Iets meer dan 200.000 leerlingen brachten in 1994 hun stem uit. Sinds 1998 zijn Krant in de Klas en Malmberg niet meer bij de organisatie betrokken en is het IPP (nu: ProDemos) de enige organisator. Het aantal uitgebrachte stemmen bedroeg toen ruim 130.000, afkomstig van 410 scholen.

Digitaal stemmen

Terwijl bij echte verkiezingen de stemmachine steeds meer ingeburgerd raakt, werd bij de schaduwverkiezingen tot 1998 gebruik gemaakt van stembus en stembiljet. Door het Instituut voor Publiek en Politiek werd in 1999 twee maal geëxperimenteerd met Scholierenverkiezingen via het nieuwe medium internet. In maart gebeurde dat in Gelderland op initiatief van de provincie. In juni 1999 volgde een landelijke proefneming rond de Europese Verkiezingen. Beide proefnemingen zijn succesvol verlopen en hebben ertoe geleid dat de Scholierenverkiezingen tot 2016 voor een groot deel via internet werden gehouden. Scholen kregen daarbij voor elke aangemelde leerling een unieke oproepkaart met inloggevens. Met deze informatie konden zij voor de Scholierenverkiezingen inloggen op het digitale stemlokaal en een stem uitbrengen. Bij de echte verkiezingen van 15 maart 2017 mag er geen software meer worden ingezet om de totalen van de Tweede Kamerverkiezingen op te tellen. Om de Scholierenverkiezingen zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de werkelijkheid, is er voor gekozen om ook bij de Scholierenverkiezingen van 2017 alleen schriftelijk stemmen toe te staan.

Voor en na de moord op Pim Fortuyn

De keuzemogelijkheid tussen papieren biljetten of digitaal stemmen leidde in 2002 tot een bijzondere situatie. Scholen die met papieren stembiljetten meededen, organiseerden de Scholierenverkiezingen in de week vóór de verkiezingen (dit in verband met verwerkingstijd van de stemmen), en dus ook vóór de moord op Pim Fortuyn op 6 mei 2002. Scholen die digitaal hun stem uitbrachten - iets minder dan de helft - deden dat na de moord op Fortuyn, de dag voorafgaand aan de echte verkiezingen. Door deze bizarre situatie zijn er twee series met uitslagen van 2002 met behoorlijke verschillen, waarbij de gemiddelde uitslag als einduitslag is genomen. In verband met de moord op Fortuyn bleef het aantal uitgebrachte stemmen beperkt tot ruim 72.000: veel scholen zagen in deze roerige dagen af van het organiseren van verkiezingen.

bron: Instituut voor Publiek en Politiek en Keesings Onderwijsbladen

Tweede Kamer
De landelijke volksvertegenwoordiging.
parlement
Volksvertegenwoordiging.
zetels
Plaatsen in een parlement.
kiesdeler
Het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel.